Leververvetting en levercirroseinfo en behandeling

Leververvetting of leversteatose betekent dat er vetopstapeling aanwezig is in de levercellen. Dit kan het gevolg zijn van overmatig alcoholgebruik of kan worden vervoorzaakt door metabole factoren waarbij overgewicht, Diabetes Mellitus type 2, verhoogde cholesterolwaarden en arteriële hypertensie (verhoogde bloeddruk) risicofacoren zijn. MASLD is een spectrum dat metabole, niet-alcoholische leververvetting omvat en de variant waarbij er een actieve leverontsteking aanwezig is (Metabolic Associated SteatoHepatitis).  

MASLD is een veelvoorkomende aandoening die wereldwijd aanwezig is bij 30% van de bevolking. Bij ongeveer 10% van de personen met MASLD is er een actieve leverontsteking of MASH aanwezig.

Bij MASLD zijn er meestal geen specifieke klachten. Echter kan er leververlittekening (fibrose) optreden. Zowel leververvetting als beginnende fibrose zijn volledig omkeerbaar. Wanneer de ernst van fibrose echter toeneemt, kan er uiteindelijk levercirrose ontstaan. Dit kan gepaard gaan met een verminderde leverfunctie en kan leiden tot complicaties zoals slokdarmvarices, vochtopstapeling in de buik (ascites) en leverkanker.

Aangezien MASLD vaak zonder klachten verloopt, leververvetting/fibrose omkeerbaar zijn en de aandoening uiteindelijk kan evolueren naar levercirrose zijn preventie, opsporing en behandeling van belang. Bij het vaststellen van leververvetting zal er een screening gebeuren naar de graad van fibrose, dit door een combinatie van bloedanalyse en elastografie. In sommige situaties kan een leverbiopsie meer informatie geven.

De behandeling van MASLD bestaat in de eerste plaats uit levensstijladvies, dieetmaatregelen, voedingsadvies, lichaamsbeweging en de aanpak van overgewicht.  Indien er significante leverfibrose aanwezig is kan er bepaalde medicatie worden overwogen. 

Chronische leverziekten kunnen leiden tot levercirrose, dit is het eindstadium van gevorderde leverfibrose.

Een chronische leverziekte verloopt vaak langdurig zonder klachten. Desondanks kan er toch een onderliggend ontstekingsproces aanwezig zijn in het leverweefsel. Wanneer deze ontsteking langdurig of herhaaldelijk optreedt, kan dit leiden tot leververlittekening of fibrose. In een vroeg stadium is deze fibrose volledig omkeerbaar, dit door de onderliggende oorzaak te behandelen. Bij progressieve fibrose kan er uiteindelijk levercirrose optreden die onomkeerbaar is. De evolutie naar levercirrose is een geleidelijk proces dat meerdere jaren in beslag neemt. De meest voorkomende oorzaken van levercirrose zijn chronische Hepatitis B en C, alcoholgebruik, MASLD, auto-immune hepatitis, primaire biliaire cholangitis, primaire scleroserende cholangitis of ijzerstapelingsziekten (hemochromatose).

In het beginstadium van levercirrose treden er meestal geen klachten of complicaties op. Er is dan sprake van een gecompenseerde levercirrose.

Bij een gedecompenseerde levercirrose zijn er wel complicaties aanwezig. Deze complicaties zijn meestal het gevolg van portaalhypertensie. Bij levercirrose neemt de leverstijfheid toe waardoor er verhoogde druk aanwezig is in de leverbloedvaten en de bloedvaten van het grootste deel van de inwendige organen; dit is portaalhypertensie.

Ten gevolge van portaalhypertensie kunnen de volgende complicaties optreden: 

• Ascites: dit is de opstapeling van vocht in de buikholte. De behandeling bestaat uit zoutbeperking en het opstarten van vochtafdrijvende medicatie. Indien er onvoldoende effect wordt bekomen kan er een evacuerende punctie of ascitespunctie worden verricht waarbij het overtollige vocht met een fijne katheter wordt afgelaten. Bij ongecontroleerde ascites kan een TIPS noodzakelijk zijn.
• Varices: door de verhoogde drukgradiënt van de inwendige bloedvaten vormt er zich een alternatieve of collaterale circulatie waarbij er spataders of varices gevormd kunnen worden in de slokdarm of maag. Deze varices hebben een bloedingsrisico waadoor preventieve behandeling met bloeddrukverlagende medicatie noodzakelijk is; of een endoscopische behandeling.
• Hepatische encefalopathie: door een verminderde werking van de lever en ten gevolge van portaalhypertensie kunnen er bepaalde giftige stoffen minder goed worden afgebroken waaronder Ammoniak. Indien deze zich opstapeld in de bloedbaan kunnen er klachten optreden zoals verwardheid, sufheid, ... De behandeling bestaat in de eerste lijn uit medicatie.

Er is bij levercirrose een verhoogd risico op het ontwikkelen van leverkanker of hepatocellulair carcinoma (HCC). Meestal ontstaat een HCC als een zeer klein letsel in het leverweefsel. In een beginstadium is een HCC vaak goed te behandelen met een lokale therapie. Om een HCC op te sporen is een halfjaarlijkse screening met een bloedafname en echografie van de lever aangeraden. 

Voor evaluatie van de graad van fibrose of cirrose is een leverbiopsie het meest geschikte onderzoek, dit is een invasieve procedure. Er kan een inschatting gemaakt worden door niet-invasieve onderzoeken, zijnde de combinatie van een bloedname en elastografie.

Radiografische onderzoeken (echo-, CT- of MRI-lever) kunnen ook bijdragen tot de diagnose. Voor evaluatie naar varices kan een gastroscopie worden uitgevoerd.

De behandeling van levercirrose bestaat uit de aanpak van de onderliggende oorzaak om verdere achteruitgang van de leverfunctie of (nieuwe) complicaties tegen te gaan. Bij levercirrose door Hepatitis B of C is antivirale medicatie aangewezen, bij PBC is medicatie met Ursodeoxycholzuur noodzakelijk. Alcohol dient steeds volledig te worden stopgezet.
Daarnaast is er een gerichte behandeling van complicaties zoals ascites, hepatische encefalopathie of varices.

Levercirrose is in principe niet omkeerbaar. Een levertransplantatie is de enige curatieve behandeling en is aangewezen bij een ernstige verminderde leverfunctie of bij complicaties die ondanks optimale behandeling niet onder controle te krijgen zijn.